Uzależnienie tak naprawdę jest chorobą duszy i emocji. Nałogowiec za pomocą danej substancji lub czynności znieczula swój niepokój, usypia lęki i wątpliwości. Jest przekonany, że środki te pomagają mu w rozwiązaniu różnych problemów oraz w realizowaniu potrzeb. W rzeczywistości wszelkie złe emocje są tłumione tylko na krótką chwilę, a w momencie, gdy działanie słabnie, problemy powracają ze zdwojoną siłą.

Osoba uzależniona czasem ma świadomość tego, ze środek odurzający jest przyczyną jej kłopotów, zdaje sobie sprawę, że stosując go niszczy swoje zdrowie. Nie jest jednak w stanie przestać go używać, wręcz przeciwnie, robi to coraz częściej i w coraz większych dawkach. Dzieje się tak dlatego, że zwiększa się tolerancja na daną używkę i by uzyskać oczekiwany efekt konieczne jest ciągłe przekraczanie dotychczasowych granic w jej przyjmowaniu.

Można wyróżnić dwa rodzaje uzależnień, substancjalne - od wszelkich substancji psychoaktywnych, oraz niesubstancjalne – a więc od czynności, czyli pracoholizm, internetoholizm, hazard, seksoholizm, zaburzenia odżywiania, itp. Nałóg oznacza utratę kontroli oraz odczuwanie przymusu podejmowania określonych czynności. Stopień uzależnienia zależy od kilku czynników, takich jak etap rozwoju uzależnienia, kondycja psychiczna danej osoby, a także sytuacja społeczna, w której się ona znajduje.